İsrail’de 27 Ekim’de yapılacak genel seçimler, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun uzun yıllara yayılan siyasi iktidarı açısından kritik bir dönüm noktası olabilir.
İsrail parlamentosu Knesset’teki 120 sandalyenin tamamı için düzenlenecek seçimlerde anketler, Netanyahu’nun sağcı ittifakı ile muhalefet partileri arasında yakın bir yarış yaşanacağını gösteriyor.
Ancak İsrail’in seçim sistemi nedeniyle sandıktan birinci çıkan parti veya ittifakın hükümeti kurması garanti değil.
İsrail’de nispi temsil sistemi uygulanıyor. Partilerin hükümet kurabilmesi için Knesset’teki 120 sandalyenin en az 61’inin desteğini alması gerekiyor.
Ülkede bugüne kadar hiçbir siyasi parti tek başına parlamentoda mutlak çoğunluk elde edemedi.
Bu nedenle hükümetin kurulması, seçim sonuçlarının ardından yürütülecek koalisyon görüşmelerine bağlı.
Kamu yayıncısı KAN’ın anketine göre muhalefet blokunun 52, Netanyahu’yu destekleyen partilerin ise 50 sandalye kazanması öngörülüyor.
Ancak farklı araştırmalar değişen sonuçlar ortaya koyarken hiçbir blokun tek başına çoğunluğu sağlayacağına ilişkin kesin bir tablo bulunmuyor.
8 OLASI SENARYO
1. NETANYAHU YENİDEN HÜKÜMET KURABİLİR
Netanyahu’nun partisi Likud, anketlerde muhalefetin gerisinde kalsa da seçim sonrasında yeni bir koalisyon oluşturabilir.
Netanyahu’nun geleneksel müttefikleri arasında aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü Partisi ile Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm Partisi bulunuyor.
Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği gibi ultra-Ortodoks partiler de hükümetin kurulmasında kritik rol oynayabilir.
Bu partilerin desteğiyle parlamentoda yeterli çoğunluğun sağlanması durumunda Netanyahu yeniden başbakan olabilir.
2. MUHALEFET ÇOĞUNLUK HÜKÜMETİ KURABİLİR
Netanyahu karşıtı partiler, seçim öncesinde ortak hareket etmek amacıyla siyasi işbirliğini artırdı.
Eylül ayı sonunda Yashar, Demokratlar, Yisrael Beytenu ve Birlikte ittifakı arasında Netanyahu’nun iktidarına son vermeyi hedefleyen bir anlaşma yapıldı.
Muhalefetin en güçlü başbakan adaylarından biri, eski Genelkurmay Başkanı ve Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot olarak görülüyor.
Eski Başbakan Naftali Bennett de olası başbakan adayları arasında bulunuyor.
Ancak muhalefetin hükümet kurabilmesi için seçim sonrasında yeterli sandalye desteğine ulaşması gerekiyor.
3. FİLİSTİNLİ PARTİLER HÜKÜMETİN KADERİNİ BELİRLEYEBİLİR
İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 20’sini oluşturan Filistinli yurttaşları temsil eden partiler, seçimlerin kilit aktörleri arasında bulunuyor.
Birleşik Liste ve Ra’am’ın parlamentoda önemli sayıda sandalye kazanması bekleniyor.
Ra’am lideri Mansur Abbas, muhalefetin hükümet kurabilmek için desteğe ihtiyaç duyması halinde koalisyona katılmaya açık olduğunu belirtti.
Ra’am, 2021’de Naftali Bennett liderliğindeki koalisyona katılarak İsrail’de hükümet ortağı olan ilk Arap liderliğindeki parti olmuştu.
Bununla birlikte Eisenkot dahil bazı muhalefet liderleri, Filistinli partilerle koalisyon kurulmasına karşı çıkıyor.
4. AZINLIK HÜKÜMETİ SEÇENEĞİ GÜNDEME GELEBİLİR
Seçimlerin ardından hiçbir siyasi blok parlamentoda mutlak çoğunluk sağlayamazsa azınlık hükümeti seçeneği gündeme gelebilir.
Böyle bir durumda hükümet, koalisyona katılmayan partilerin dışarıdan desteğiyle görev yapabilir.
Filistinli partilerin oluşturduğu Birleşik Liste, Netanyahu karşıtı bir hükümete belirli koşullar altında dışarıdan destek verebileceğini açıkladı.
Ancak böyle bir hükümetin güvenoyu ve önemli yasa tasarılarında dış desteğe bağımlı olması, siyasi istikrarsızlık riskini artırabilir.
5. ULUSAL BİRLİK HÜKÜMETİ KURULABİLİR
Seçimlerden sonra ortaya çıkabilecek bir başka seçenek, farklı siyasi blokların aynı hükümette yer aldığı ulusal birlik koalisyonu.
İsrail’de geçmişte savaş, güvenlik krizi ve siyasi tıkanıklık dönemlerinde benzer hükümetler kuruldu.
Netanyahu ile Benny Gantz, 2020 yılında uzun süren siyasi belirsizliğin ardından birlik hükümeti oluşturmuştu.
Ancak söz konusu koalisyon bir yıl dolmadan dağıldı.
Gantz, 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından kurulan savaş dönemi acil hükümetine de katılmıştı.
6. BAŞBAKANLIK GÖREVİ DÖNÜŞÜMLÜ YÜRÜTÜLEBİLİR
İsrail’de geçmişte uygulanan modellerden biri de koalisyon ortaklarının başbakanlık görevini belirli sürelerle dönüşümlü olarak üstlenmesi.
Netanyahu ile Gantz, 2020’de bu yönde anlaşmaya varmış ancak hükümet Gantz’ın görevi devralmasından önce dağılmıştı.
Naftali Bennett ile Yair Lapid de 2021 yılında benzer bir anlaşma yaptı.
Bennett hükümetinin parlamentodaki çoğunluğunu kaybetmesinin ardından Lapid, 2022’de geçici başbakanlık görevini üstlendi.
Seçimlerin ardından benzer bir güç paylaşımı anlaşması yapılması ihtimaller arasında yer alıyor.
7. AYNI SİYASİ BLOKTAN FARKLI BİR BAŞBAKAN ÇIKABİLİR
Koalisyon görüşmelerinin tıkanması halinde siyasi partiler, Netanyahu veya muhalefetin önde gelen liderleri dışında başka bir isim üzerinde uzlaşabilir.
İsrail’de başbakanın belirlenmesinde parlamentodaki çoğunluk desteği belirleyici olduğu için aynı siyasi bloktan farklı bir milletvekilinin hükümeti kurması mümkün.
Bu senaryo, özellikle Netanyahu’nun başbakanlığına karşı çıkan ancak sağ partilerle koalisyon kurmaya açık olan siyasi aktörlerin tutumuna bağlı olabilir.
8. HÜKÜMET KURULAMAZSA YENİDEN SEÇİME GİDİLEBİLİR
İsrail’de hiçbir siyasi liderin yeterli parlamento desteğini sağlayamaması durumunda ülke yeniden seçime gidebilir.
İsrail, 2019 ile 2022 yılları arasında siyasi partilerin istikrarlı hükümet kurmakta zorlanması nedeniyle beş kez genel seçim düzenledi.
Benzer bir siyasi tıkanıklığın yaşanması halinde Netanyahu, yeni hükümet göreve başlayana kadar geçici başbakan olarak görevini sürdürebilir.
İsrail’deki son anketler, seçim sonucunun yalnızca Likud ile Yashar arasındaki rekabete bağlı olmadığını ortaya koyuyor.
Aşırı sağcı, ultra-Ortodoks ve Filistinli partilerin kazanacağı sandalyeler, hükümet kurma görüşmelerinde belirleyici olabilir.
İsrail’in siyasi geleceği, sandıktan çıkacak sonuçların yanı sıra seçim sonrasında kurulabilecek ittifaklara bağlı olacak.
